Na pierwszy rzut oka sprawa wydaje się prosta: skoro coś należy do majątku wspólnego małżonków, to przekazanie darowizny dzieciom czy innym członkom rodziny powinno być neutralne podatkowo. W końcu fiskus nie może podwójnie opodatkować tego samego majątku – prawda? Niestety, praktyka pokazuje, że darowizna z majątku wspólnego małżonków może rodzić liczne wątpliwości, a w niektórych przypadkach prowadzić nawet do konieczności zapłaty podatku od darowizny.
Darowizna z majątku wspólnego – co na to prawo i fiskus?
W polskim systemie prawnym darowizna to czynność prawna, w której darczyńca nieodpłatnie przekazuje określony składnik majątku obdarowanemu. Problem zaczyna się wtedy, gdy przedmiot darowizny pochodzi z majątku wspólnego małżonków. Organy podatkowe wielokrotnie wskazywały, że jeśli obdarowany otrzymuje darowiznę od obojga małżonków, to formalnie mamy do czynienia z dwiema odrębnymi czynnościami – po połowie od każdego z małżonków.
Czym jest majątek wspólny małżonków i kiedy mamy z nim do czynienia? Darowizna małżonków
Majątek wspólny powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa (jeżeli małżonkowie nie zdecydują inaczej) i obejmuje m.in. wynagrodzenia za pracę, dochody z działalności gospodarczej, środki zgromadzone w funduszach emerytalnych czy nabywane nieruchomości. W praktyce oznacza to, że prawie wszystkie składniki majątkowe zgromadzone w trakcie małżeństwa należą do obojga małżonków po równo.
Różnica między darowizną z majątku osobistego a wspólnego. Majątek wspólny a podatek
Jeżeli darowizna pochodzi z majątku osobistego jednego z małżonków, sytuacja jest prostsza – fiskus traktuje czynność jako darowiznę od jednej osoby. Inaczej wygląda to przy majątku wspólnym: obdarowany może być uznany za otrzymującego dwie odrębne darowizny – po połowie od każdego małżonka. To z kolei ma wpływ na obliczanie kwoty wolnej od podatku.
Typowe darowizny i ich podatkowe konsekwencje. Podatek od darowizny
Przelew pieniężny
Przekazanie większej kwoty z konta wspólnego małżonków może być uznane za darowiznę od obojga.
Nieruchomość
Przy przeniesieniu własności domu lub mieszkania sąd i notariusz wymagają zgody obojga małżonków – tu ryzyko podatkowe jest większe.
Udziały w spółce
Przekazanie udziałów przez jednego małżonka z majątku wspólnego także bywa kwestionowane przez fiskusa, jeśli brak jest zgody współmałżonka.
Pułapki podatkowe – kiedy darowizna może oznaczać podatek?
Choć w przypadku najbliższej rodziny (małżonkowie, dzieci, rodzice, wnuki) obowiązuje zwolnienie z podatku, to trzeba pamiętać, że fiskus ściśle bada formalności. Jeśli darowizna nie zostanie odpowiednio udokumentowana, albo jeśli organ uzna, że mamy do czynienia z dwiema czynnościami, może pojawić się obowiązek podatkowy.
Szczególnie istotne są tutaj najnowsze interpretacje indywidualne, jak np. Darowizna z majątku wspólnego małżonków a podatek – interpretacja Dyrektora KIS, które pokazują, że fiskus nie zawsze akceptuje uproszczone podejście podatników.
W sprawie rozpatrzonej przez Dyrektora KIS w lipcu 2023 r. chodziło o darowiznę 130 000 zł przekazaną przez siostrę wnioskodawczyni, pozostającą w małżeństwie objętym wspólnością ustawową. Choć środki pochodziły z majątku wspólnego, umowę podpisano wyłącznie między rodzeństwem, przy czym mąż darczyńcy złożył pisemne oświadczenie o zgodzie. Wnioskodawczyni twierdziła, że taka darowizna powinna korzystać ze zwolnienia podatkowego w całości, o ile zostanie zgłoszona na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy.
Dyrektor KIS potwierdził tę interpretację, uznając, że decydujący jest osobisty stosunek prawny między obdarowanym a darczyńcą. Ponieważ darowizna pochodziła od siostry, czyli osoby zaliczanej do I grupy podatkowej, zwolnienie przysługuje w pełnym zakresie. Organ podkreślił przy tym, że zgłoszenie SD-Z2 jest warunkiem skorzystania z preferencji. Wnioskiem płynącym z tej sprawy jest to, że darowizny z majątku wspólnego małżonków mogą być traktowane jako darowizny dokonane wyłącznie przez jednego z małżonków – pod warunkiem uzyskania zgody drugiego. Jednak ze względu na złożoność przepisów każdorazowo warto skonsultować się z doradcą podatkowym, aby uniknąć ryzyka podatkowego.
Kiedy brak zgody małżonka może być problemem?
Przekazanie składnika majątku wspólnego bez zgody współmałżonka może prowadzić do zakwestionowania ważności czynności prawnej. W konsekwencji fiskus może potraktować taką darowiznę jako niepełną albo jako czynność pozorną, co rodzi dodatkowe ryzyka.
Jak zabezpieczyć darowiznę – co warto zrobić przed przekazaniem majątku?
Aby darowizna była bezpieczna podatkowo, warto:
-
upewnić się, że oboje małżonkowie wyrazili zgodę na przekazanie darowizny,
-
przygotować odpowiednią umowę darowizny (w formie aktu notarialnego przy nieruchomościach),
-
zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy,
-
zadbać o dokumentację przelewu lub aktu notarialnego.
Warto też pamiętać, że w wielu sytuacjach można skorzystać ze zwolnienia podatkowego – szczegóły opisaliśmy w tekście: Jak nie zapłacić podatku od darowizny – wzrost kwoty wolnej.
Znaczenie odpowiedniego udokumentowania czynności
Brak dokumentów potwierdzających darowiznę (np. dowodu przelewu czy aktu notarialnego) może skutkować tym, że fiskus zakwestionuje zwolnienie podatkowe i nakaże zapłatę podatku.
Rola oświadczeń, zgód i formy aktu notarialnego
W przypadku nieruchomości lub udziałów konieczny jest akt notarialny – jego brak unieważnia czynność i naraża strony na sankcje.
Darowizna a inne formy przekazania majątku – co wybrać i dlaczego?
Darowizna to nie jedyny sposób przekazania majątku. Coraz częściej rozważa się alternatywy, jak fundacja rodzinna, która może pomóc w unikaniu dodatkowych obciążeń podatkowych. Szczegóły znajdziesz w opracowaniu: Uniknięcie podatku od ukrytych zysków przez fundację rodzinną.
Darowizna, pożyczka, aport – skutki podatkowe i praktyczne różnice:
-
Pożyczka może nie generować podatku od darowizny, ale wiąże się z PCC.
-
Aport do spółki ma inne konsekwencje – zamiast podatku od darowizny, pojawiają się skutki na gruncie PIT i CIT.
-
Fundacja rodzinna bywa rozwiązaniem długofalowym i bezpiecznym w przypadku planowania sukcesji.
Kiedy skonsultować się z doradcą – jak uniknąć kosztownych błędów?
Podatki przy darowiźnie to obszar, gdzie często pojawiają się rozbieżności interpretacyjne. Dlatego warto:
-
rozważyć złożenie wniosku o interpretację indywidualną dotyczącą darowizny,
-
skorzystać z prawa do czynnego żalu w zakresie darowizny, jeśli zgłoszenie zostało złożone po terminie,
-
przeanalizować wszystkie konsekwencje jeszcze przed dokonaniem czynności.
Case study
Rodzice postanowili przekazać córce mieszkanie kupione ze wspólnych środków. Zgłosili darowiznę do urzędu skarbowego, zakładając, że całość będzie traktowana jako zwolniona od podatku. Fiskus uznał jednak, że darowizna pochodzi od obojga małżonków i podzielił ją na dwie części. W efekcie córka musiała składać dwa odrębne zgłoszenia SD-Z2. Brak jednego z nich mógł skutkować powstaniem obowiązku podatkowego.
Podsumowanie – zanim przekażesz darowiznę, sprawdź 3 rzeczy
-
Czy masz zgodę współmałżonka na przekazanie darowizny?
-
Czy zadbałeś o odpowiednią dokumentację i terminowe zgłoszenie?
-
Czy wiesz, jak fiskus traktuje takie czynności w aktualnych interpretacjach?
Dzięki temu darowizna z majątku wspólnego będzie bezpiecznym przekazaniem majątku, a nie źródłem niespodziewanych kosztów podatkowych.
