Bolesne miesiączki u nastolatki zdarzają się często, ale silnego bólu nie warto traktować jako czegoś, co po prostu trzeba przeczekać. Jeśli dziewczyna z powodu miesiączki nie może pójść do szkoły, trenować, spać albo normalnie funkcjonować, warto porozmawiać z lekarzem. Szczególnej uwagi wymagają dolegliwości, które z każdym cyklem stają się mocniejsze, występują także poza miesiączką lub towarzyszą im bardzo obfite krwawienia. Przyczyną może być między innymi endometrioza, która występuje również u nastolatek. Z kolei nagły i bardzo silny ból brzucha połączony z nudnościami, wymiotami albo omdleniem wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Czy bolesne miesiączki u nastolatki są normalne?
Ból miesiączkowy, czyli dysmenorrhoea, jest częsty u nastolatek. Najczęściej mamy do czynienia z pierwotnym bolesnym miesiączkowaniem, które nie wynika z choroby narządów miednicy.
Taki ból zwykle pojawia się po rozpoczęciu cykli owulacyjnych, często w pierwszych kilkunastu miesiącach od pierwszej miesiączki. Ma najczęściej charakter skurczowy i jest odczuwany w podbrzuszu. Może zacząć się tuż przed krwawieniem albo razem z nim. Najgorzej bywa zwykle w pierwszych dniach miesiączki.
Bólowi mogą towarzyszyć:
- ból dolnej części pleców,
- ból głowy,
- nudności,
- biegunka,
- zmęczenie,
- osłabienie,
- sporadycznie wymioty.
Sam ból nie oznacza więc, że dzieje się coś niepokojącego. Ważniejsze jest to, jak długo trwa, czy z czasem się nasila i przede wszystkim — jak mocno wpływa na codzienne życie dziewczyny.
Kiedy bolesna miesiączka powinna zaniepokoić?
Miesiączka nie musi przebiegać całkowicie bez bólu. Nie powinna jednak co miesiąc wyłączać nastolatki z normalnego życia.
Warto zgłosić się do lekarza, gdy dziewczyna z powodu bólu:
- regularnie opuszcza lekcje,
- nie może ćwiczyć ani trenować,
- przez kilka dni musi leżeć w łóżku,
- budzi się w nocy,
- odwołuje spotkania i rezygnuje z codziennych aktywności,
- często potrzebuje leków przeciwbólowych,
- nadal mocno cierpi mimo zastosowanego leczenia.
Wytyczne ACOG zwracają uwagę szczególnie na ból, który jest bardzo silny, stopniowo się nasila albo co miesiąc utrudnia zwykłe funkcjonowanie.
W praktyce zamiast pytać tylko: „Czy miesiączka boli?”, lepiej zastanowić się: „Jak bardzo ten ból zmienia życie nastolatki?”
Bolesne miesiączki u nastolatki – kiedy warto iść do ginekologa?
Wizyta u ginekologa jest szczególnie ważna wtedy, gdy objawy nie przypominają typowego pierwotnego bólu miesiączkowego.
W przypadku nasilonych lub nietypowych dolegliwości profesjonalną konsultację ginekologiczną może przeprowadzić Lek. med. Anna Włodarczak.
Ból staje się coraz silniejszy
Pierwsze miesiączki były dość łagodne, a po kilku miesiącach lub latach ból zaczął wyraźnie narastać? To warto sprawdzić.
Takie pogarszanie się dolegliwości może wskazywać na wtórne bolesne miesiączkowanie, czyli ból związany z innym problemem zdrowotnym.
Ból pojawia się również poza miesiączką
Typowy pierwotny ból miesiączkowy występuje przede wszystkim na początku krwawienia.
Większej uwagi wymaga sytuacja, gdy podbrzusze boli również:
- kilka lub kilkanaście dni przed miesiączką,
- po zakończeniu krwawienia,
- w środku cyklu,
- przez dużą część miesiąca.
Wtedy warto dokładniej poszukać przyczyny dolegliwości.
Silny ból występował już przy pierwszych miesiączkach
Bardzo bolesne miesiączki od samego początku miesiączkowania także mogą być sygnałem do dalszej diagnostyki.
Lekarz może wtedy sprawdzić między innymi, czy nie występują wady anatomiczne układu rozrodczego. Ból obecny już od menarche jest jedną z cech, które mogą sugerować wtórne bolesne miesiączkowanie.
Boli podczas oddawania stolca lub moczu
Znaczenie ma zwłaszcza powtarzalność objawów. Jeśli ból podczas wypróżniania albo oddawania moczu nasila się właśnie w czasie miesiączki, warto powiedzieć o tym lekarzowi.
Niepokojące mogą być:
- bolesne wypróżnianie,
- ból przy oddawaniu moczu,
- nasilające się podczas miesiączki dolegliwości jelitowe,
- ból miednicy występujący również poza krwawieniem.
Wytyczne NICE wskazują, że cykliczne objawy ze strony jelit oraz układu moczowego mogą być jednym z powodów do rozważenia endometriozy także u dziewcząt w wieku 17 lat i młodszych.
Leki przeciwbólowe już nie wystarczają
Jeśli leczenie zalecone przez lekarza nie przynosi oczekiwanej ulgi, potrzebna może być dalsza diagnostyka.
Utrzymywanie się silnego bólu mimo prawidłowo prowadzonego leczenia przez kilka miesięcy może być sygnałem, że trzeba poszukać innej przyczyny.
Nie należy samodzielnie zwiększać dawek leków ani łączyć różnych preparatów bez sprawdzenia, czy jest to bezpieczne.
Czy bardzo bolesne miesiączki u nastolatki mogą oznaczać endometriozę?
Tak. Endometrioza może pojawić się również u nastolatek.
W przebiegu tej choroby poza jamą macicy występują zmiany zawierające tkankę podobną do endometrium. Mogą powodować nawracający lub przewlekły ból.
Na możliwość endometriozy mogą wskazywać między innymi:
- bardzo bolesne miesiączki utrudniające codzienne życie,
- ból, który z czasem staje się coraz silniejszy,
- przewlekły ból miednicy,
- dolegliwości występujące również poza miesiączką,
- cykliczny ból podczas wypróżniania,
- cykliczny ból przy oddawaniu moczu,
- brak wyraźnej poprawy po standardowym leczeniu,
- endometrioza występująca u bliskich krewnych.
Wytyczne NICE zalecają branie pod uwagę endometriozy również u młodych pacjentek, jeśli ból miesiączkowy mocno ogranicza ich codzienne aktywności.
Warto też pamiętać, że prawidłowy wynik USG nie wyklucza endometriozy. Nie każdą postać choroby można zobaczyć podczas badania obrazowego. Jeśli objawy są charakterystyczne i nie ustępują, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę mimo prawidłowego USG.
Obfite i bolesne miesiączki – kiedy potrzebna jest dodatkowa diagnostyka?
Silny ból może iść w parze z bardzo obfitym krwawieniem.
Podczas wizyty warto powiedzieć lekarzowi, jeśli nastolatka:
- musi bardzo często zmieniać podpaski lub tampony,
- regularnie przecieka przez środki higieniczne,
- miesiączkuje wyjątkowo długo,
- zauważa duże skrzepy,
- ma zawroty głowy, jest bardzo osłabiona albo blada.
Lekarz może wtedy sprawdzić nie tylko przyczynę bólu i obfitych miesiączek. Ważne jest też wykluczenie niedokrwistości oraz zaburzeń krzepnięcia.
U nastolatek bardzo obfite krwawienia nie zawsze wynikają wyłącznie z problemu ginekologicznego.
Kiedy ból miesiączkowy wymaga pilnej pomocy?
Nie każdy silny ból podbrzusza pojawiający się podczas miesiączki pochodzi z macicy.
Nagły, bardzo mocny ból brzucha wymaga szybkiej oceny lekarskiej, zwłaszcza gdy występuje po jednej stronie i towarzyszą mu nudności lub wymioty. Jedną z możliwych przyczyn jest skręt przydatków, który wymaga pilnej diagnostyki i leczenia.
Szybko trzeba reagować również wtedy, gdy wraz z bólem pojawia się:
- omdlenie lub bardzo silne osłabienie,
- intensywne krwawienie,
- gorączka i wyraźne pogorszenie samopoczucia,
- uporczywe wymioty,
- możliwość ciąży połączona z bólem brzucha lub krwawieniem.
W takich sytuacjach nie należy czekać na planową wizytę.
Jak wygląda pierwsza wizyta nastolatki u ginekologa?
Strach przed badaniem sprawia, że część nastolatek długo nie mówi o swoich dolegliwościach.
Tymczasem pierwsza wizyta nie oznacza automatycznie badania wewnętrznego. Podczas konsultacji lekarz często zaczyna od spokojnej rozmowy i dokładnego zebrania informacji o miesiączkach oraz bólu. Badanie miednicy wykonuje się wtedy, gdy przemawiają za tym konkretne objawy i sytuacja pacjentki.
Lekarz może zapytać o:
- wiek pierwszej miesiączki,
- długość i regularność cykli,
- czas trwania krwawienia,
- obfitość miesiączek,
- moment pojawiania się bólu,
- jego nasilenie i czas trwania,
- dolegliwości jelitowe i ze strony układu moczowego,
- przyjmowane leki,
- przebyte choroby i operacje,
- występowanie endometriozy w rodzinie.
W zależności od objawów lekarz może zbadać brzuch. Jeśli potrzebne jest badanie obrazowe, u nastolatki można wykonać USG przezbrzuszne. Zakres diagnostyki dobiera się do konkretnej sytuacji.
Jak przygotować nastolatkę do wizyty?
Dobrym pomysłem jest prowadzenie przez kilka cykli prostego kalendarza miesiączkowego. Nie musi być rozbudowany. Wystarczą krótkie notatki w telefonie albo kalendarzu.
Warto zapisywać:
- pierwszy i ostatni dzień miesiączki,
- nasilenie bólu, np. w skali od 0 do 10,
- moment, w którym pojawia się ból,
- przyjmowane leki i to, czy pomagają,
- obfitość krwawienia,
- nudności, biegunkę i inne objawy,
- ból przy oddawaniu moczu lub stolca,
- nieobecności w szkole,
- rezygnację z treningów lub innych aktywności.
Taki dzienniczek pokazuje, czy objawy powtarzają się w podobnym momencie cyklu. Może też ułatwić lekarzowi ocenę sytuacji.
Jak można łagodzić bolesne miesiączki?
Przy typowym pierwotnym bolesnym miesiączkowaniu lekarz może zalecić leki przeciwbólowe. W niektórych sytuacjach stosuje się też odpowiednio dobrane leczenie hormonalne.
Pomóc mogą również proste sposoby:
- ciepły termofor przykładany do podbrzusza,
- odpoczynek i odpowiednia ilość snu,
- regularna, umiarkowana aktywność fizyczna,
- obserwowanie cyklu i przygotowanie się na moment, w którym zwykle zaczyna się ból.
Leki u osoby niepełnoletniej trzeba stosować zgodnie z ulotką oraz zaleceniami lekarza lub farmaceuty. Znaczenie mają wiek, masa ciała, inne choroby oraz przeciwwskazania.
Domowe sposoby mogą przynieść ulgę, ale nie powinny zastępować diagnostyki, gdy ból jest bardzo silny, narasta albo regularnie utrudnia normalne życie.
Nie uczmy nastolatki, że silny ból „trzeba wytrzymać”
Ból brzucha podczas miesiączki może się zdarzyć. Problem zaczyna się wtedy, gdy dziewczyna przez kilka dni w miesiącu nie jest w stanie normalnie funkcjonować, a mimo to słyszy, że „tak już musi być”.
Nie musi.
Ból jest odczuciem indywidualnym. Nie da się ocenić jego nasilenia po wyglądzie czy zachowaniu. Nastolatka, która spokojnie opowiada o swoich objawach, może cierpieć równie mocno jak dziewczyna, która płacze z bólu.
Jeżeli miesiączka regularnie oznacza opuszczone lekcje, treningi, spotkania z przyjaciółmi albo kilka dni spędzonych w łóżku, sam wpływ bólu na codzienne życie jest wystarczającym powodem, żeby porozmawiać z lekarzem.
Najważniejsze wnioski
- Bolesne miesiączki u nastolatki są częste, ale bardzo silnego bólu nie warto automatycznie uznawać za normę.
- Do lekarza warto zgłosić się szczególnie wtedy, gdy miesiączka uniemożliwia chodzenie do szkoły lub normalne funkcjonowanie.
- Uwagę powinien zwrócić ból, który z czasem się nasila, pojawia się poza miesiączką albo podczas oddawania moczu czy stolca.
- Jedną z możliwych przyczyn takich dolegliwości jest endometrioza.
- Prawidłowe USG nie zawsze ją wyklucza.
- Jeśli leczenie nie pomaga, warto ponownie skonsultować przyczynę bólu.
- Pierwsza wizyta nastolatki u ginekologa nie musi wiązać się z badaniem wewnętrznym.
- Nagły, bardzo silny ból brzucha z wymiotami, omdleniem lub innymi niepokojącymi objawami wymaga pilnej pomocy lekarskiej.
FAQ
Czy bardzo bolesna miesiączka u nastolatki jest normalna?
Niewielki lub umiarkowany ból miesiączkowy występuje często. Nie warto jednak uznawać za normę bólu, przez który dziewczyna regularnie nie może się uczyć, spać, ćwiczyć czy wykonywać codziennych czynności. W takiej sytuacji dobrze porozmawiać z lekarzem.
Czy nastolatka może mieć endometriozę?
Tak. Endometrioza występuje również u nastolatek. Mogą na nią wskazywać bardzo bolesne miesiączki, przewlekły ból miednicy, nasilanie się dolegliwości z czasem, cykliczny ból podczas wypróżniania oraz brak wystarczającej poprawy po standardowym leczeniu.
Czy przed pierwszą wizytą u ginekologa nastolatka musi być aktywna seksualnie?
Nie. Aktywność seksualna nie jest warunkiem wizyty u ginekologa. Powodem konsultacji mogą być bolesne lub obfite miesiączki, nieregularne cykle czy inne problemy związane z dojrzewaniem.
Czy pierwsza wizyta u ginekologa oznacza badanie wewnętrzne?
Nie zawsze. Pierwsza konsultacja u nastolatki często zaczyna się od dokładnej rozmowy. Lekarz dobiera zakres badania do wieku, objawów i sytuacji pacjentki.
Czy prawidłowe USG oznacza, że nastolatka nie ma endometriozy?
Nie. Prawidłowy wynik USG nie wyklucza wszystkich postaci endometriozy. Jeśli typowe objawy nadal się pojawiają albo stają się mocniejsze, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę.
Do jakiego lekarza zgłosić się z bolesnymi miesiączkami u nastolatki?
Można zacząć od pediatry, lekarza rodzinnego albo ginekologa, najlepiej mającego doświadczenie w opiece nad nastolatkami. Gdy pojawia się podejrzenie endometriozy lub innej przyczyny silnego bólu, potrzebna może być dokładniejsza konsultacja ginekologiczna.
